STOWA: Startoverleg broeikasmetingen Vlist

Op maandag 25 november kwamen er zo’n 15 wetenschappers langs op het melkveebedrijf van Arjan van Diemen. Doel is om hier de komende vier jaar de effecten van onderwaterdrainage op de broeikasgasemissies uit veen te meten. De wetenschappers van verschillende Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstituten kwamen bijeen om afspraken te maken over de start van dit onderzoek en met elkaar af te stemmen waar welke apparatuur komt te staan.

STOWA, het kenniscentrum van de Nederlandse waterschappen, is namens de overheid opdrachtgever voor het opzetten en uitvoeren van het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden. Doel is het in kaart brengen van de effecten van maatregelen, waaronder onderwaterdrainage en lisdodde-teelt, op die broeikasgasemissies en op bodemdaling. De effecten van onderwaterdrainage zullen op vijf locaties in Nederland worden gemeten: Aldeboarn (Friesland), Assendelft (Noord-Holland), Rouveen (Overijssel), Zegveld (Utrecht) en langs de Vlist (Zuid-Holland). Door het kiezen van deze locaties is er spreiding van verschillende veentypes en klei-dek diktes. Dit draagt bij aan het verbeteren van de voorspellingen van de emissies onder verschillende omstandigheden en bij verschillende maatregelen.

Deelnemers bodemdaling remmende projecten wisselen ervaringen uit

Zes deelnemende polders, bron: HDSR

Op 3 oktober 2019 organiseerde Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden een informele bijeenkomst voor alle deelnemers aan projecten die de bodemdaling remmen in Kamerik. Het doel was om elkaar te ontmoeten en ervaringen te delen tijdens een barbecue. Ook konden de aanwezigen uit de zes deelnemende polders meer leren van elkaar tijdens drie kennissessies.
Hoogheemraad Bert de Groot van het waterschap sprak zijn waardering uit voor het enthousiasme en de daadkracht waarmee de deelnemers aan de slag zijn gegaan om de bodemdaling in het veenweidegebied te remmen. Tijdens zijn welkomstwoord lichtte hij kort de verschillende stadia van de zes polderprojecten toe. Aanvullend maakte een deelnemer uit de betreffende polder kort een statement.
Er waren zo’n 70 mensen aanwezig, niet alleen boeren die deelnemen aan de diverse projecten, maar ook projectadviseurs.

Boeren bevragen boeren

De ervaring en de kennis die tot nu toe is opgedaan in de projecten verschilt per polder en is uniek. Tijdens de drie kennissessies over de polders Spengen en Lange Weide konden de aanwezigen hier dieper op ingaan. Dat gebeurde aan de hand van het gezamenlijke verhaal van een waterschapper en een of meerdere deelnemer(s). Zo was er ruim de tijd voor de deelnemers om hun ervaringen en kennis te delen, van elkaar te leren en elkaar te inspireren. De presentaties zijn te vinden via onderstaande links:

Ervaringen tot nu toe

bron: HDSR

Polder Spengen heeft inmiddels drie jaar ervaring met drukdrainage. In Lange Weide is 85% van de onderwaterdrainage aangelegd. In de Meijepolder Laag, Portengen en Kortrijk en een aantal polders bij de Vlist zijn ook plannen gemaakt om polderbreed aan de bodemdaling te remmen. Ook zijn er mensen aan de slag gegaan via de Subsidieregeling Regionaal Partnerschap voor water en bodem en de regeling van de provincie Utrecht (Zegveld).

Drukdrainage op zonne-energie in Spengen

HDSR bericht over nieuwe innovatie bij de bedrijvenproef in Spengen.

Bron: HDSR

Onlangs is er weer een mijlpaal bereikt bij de bedrijvenproef Sturen met grondwater in Spengen. Agrariër Klaas Hoogendoorn is de laatste deelnemer van de proef die zijn onderwaterdrainage heeft uitgebreid met drukdrainage. Bijzonder is dat zijn systemen draaien op zonne-energie. Het was een hele zoektocht om dit innovatieve systeem op zonne-energie ook echt in de praktijk te brengen.

Werking drukdrainage

Vanaf 2018 draaien in Spengen al elf drukdrainages op netstroom, één drukdrainage op windenergie en nu nog eens twee op zonne-energie. Met drukdrainage wordt actief water in of uit een ton gepompt. Op deze ton is de onderwaterdrainage aangesloten. Dat is een stelsel van ondergrondse buizen in het land waar water in zit. Door met de waterhoogte in de ton te variëren loopt het water in droge perioden vanuit de ton via de buizen de bodem in en in natte perioden omgekeerd. Op deze manier wordt de veenbodem, die te vergelijken is met een spons, vochtig gehouden om de bodemdaling te remmen.

Enthousiaste agrariër

Hoogendoorn: ”Ik ben begonnen met onderwaterdrainage. Dan staan de buizen rechtstreeks in verbinding met de sloot. Dit werkt al boven mijn verwachting. De veenbodem van mijn land blijft nu vochtig. Met de uitbreiding naar een drukdrainagesysteem hoop ik nog gerichter de grondwaterstand te kunnen sturen. De zonnepanelen zijn zelfs gekoppeld aan een accu. Dat is geen overbodige luxe: na de extreem droge zomer van 2018 bleek uit de meetgegevens van het waterschap dat de pompen zelfs ’s nachts moesten draaien. Op één perceel met onderwaterdrainage werk ik voorlopig nog niet met drukdrainage. Zo kunnen we straks mooi de effecten van onderwaterdrainage én drukdrainage vergelijken”.

Boeren en waterschap innoveren samen

‘In deze proef werken zeven boeren en het waterschap al een paar jaar nauw samen. “Ook nu hebben we samen naar een geschikt zonnesysteem gezocht”, aldus projectleider Annette van Schie van het waterschap. Hoogendoorn bevestigt dat: ”Voor mij is het belangrijk dat het werkbaar moet zijn. Ik hoef nu maar één knopje om te draaien en het systeem pompt in droge periode water uit de sloot in de ton. In natte perioden zet ik de knop om, zodat het water uit de ton in de sloot wordt gepompt. Een goede timing is wel van belang. Dat ga ik ervaren, want dat hoort bij een innovatieve proef”, aldus Hoogendoorn.

Meer informatie over de bedrijvenproef in Spengen is te vinden via deze link.

In het Innovatie Programma Veen (IPV) wordt ook gewerkt met drukdrainage op de percelen van Elmer Kramer in Assendelft. Het laatste nieuws over deze pilot is te lezen via deze link.

In totaal zijn er zes pilots in Nederland gestart om de impact van drukdrainage te kunnen meten.

Marickenland: Explosieve groei van weidevogels in lisdoddeveld

De provincie Utrecht bericht over het succes verhaal van het lisdodde experiment bij Vinkeveen in Nature Today op 31 augustus 2019.

De provincie Utrecht experimenteert in Marickenland bij Vinkeveen (gemeente de Ronde Venen) sinds half juli met lisdodde. Op een gebied van zes hectare wordt onderzocht hoe deze ‘rietsigaar’ in dit veengebied het best groeit. In de zompige delen die half of net niet onder water staan, groeit de lisdodde goed. Verrassend is de explosieve groei van het aantal weidevogels in dit gebied.

Ecoloog Coen Knotters gaat in opdracht van de provincie regelmatig een kijkje nemen bij de lisdoddepilot om de ecologische waarden van het gebied in de gaten te houden. “Nadat de lisdodden zijn geplant in wat eens vochtige landbouwgrond was, is het waterpeil verhoogd. Dat doen we omdat het gras in dat gebied dan afsterft en de lisdodde zo een kans krijgt om te groeien. De lisdodde houdt namelijk juist van natte voeten. Zo’n verandering in de waterhuishouding doet natuurlijk altijd iets met de natuur in het gebied, maar het is verbazingwekkend hoe hier in zo’n korte tijd een stukje nieuwe natuur zich ontwikkelt. In een maand tijd zijn een paar percelen eentonig weidegebied veranderd in een eldorado voor steltlopers. En ik heb er zeker 250 watersnippen gezien, bokjes (een kleine variant van de watersnip met een voorkeur voor drassige graslanden), tureluurs, grutto’s, witgatjes, groenpootruiters en nu ook een zwarte ruiter. Deze telling geeft goede hoop voor de toekomst!”

Experiment uitgebreid

Wanneer de pilot van zes hectare slaagt, wordt een grotere proef gestart op vijftig hectare in Marickenland. Er wordt juist met lisdodde geëxperimenteerd omdat deze plant kan helpen om bodemdaling terug te dringen. De plant groeit deels onder water. Er komt dan geen zuurstof bij het veen in de bodem, waardoor die minder zal inklinken. Daarnaast onttrekt lisdodde (kunstmatige) voedingsstoffen uit de bodem die de balans in de bodem verstoren, draagt het gewas bij aan een betere waterkwaliteit en kan de teelt van lisdodde mogelijk een extra inkomstenbron bieden voor de agrariërs in dit gebied.

Natuurontwikkeling in Marickenland

De proef met lisdodde is onderdeel van een groot natuurontwikkelingsproject. In Marickenland wordt de komende jaren weidegrond omgevormd tot rietland, nat grasland en bloemrijk grasland. Het gebied sluit aan op de aangrenzende natuurgebieden in het Natuurnetwerk Nederland. Het wordt een belangrijke schakel voor vele planten- en diersoorten die het goed doen in natte natuur.

Meer informatie over de natuurontwikkeling in Marickenland en een blog over de lisdoddepilot is te vinden via deze link.

Foto’s: Rik Kruit, Saxifraga; Coen Knotters

Persbericht: 1,6 miljoen euro beschikbaar voor Klimaatslim Boeren op Veen

Midden juli 2019 verscheen op de website van de provincie Utrecht onderstaand bericht:

Voor het project ‘Klimaatslim boeren op veen’ stelt provincie Utrecht 1,6 miljoen euro beschikbaar. Door bodemdaling, de klimaatopgave en verstedelijking staat het veenweidegebied onder druk. Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden heeft samen met agrariërs plannen gemaakt om de bodemdaling te remmen en C02 uitstoot verminderen. Met de 1,6 miljoen euro, afkomstig uit de Klimaatgelden van het Rijk, kunnen agrariërs en waterschap aan de slag met de aanleg van onderwaterdrainage en het toepassen van andere innovaties zoals natte teelten.

De provincie Utrecht is rijk aan prachtige veengronden, maar deze stoten broeikasgassen uit. De waterstand wordt vaak laag gehouden om de grond beter te kunnen bewerken. De lage grondwaterstand zorgt ervoor dat het veen niet meer onder water staat, oxideert en daarmee CO2 uitstoot en de bodem daalt. Dit is een proces dat al eeuwenlang aan de gang is. Vanwege de klimaatverandering en de stijgende kosten door de bodemdaling moet dit proces van uitstoot en bodemdaling geremd worden. Dit heeft ook consequenties voor het landschap zoals wij dit nu kennen. Dit probleem staat hoog op de agenda van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen. In het Klimaatakkoord wordt daarom geld vrijgemaakt voor het veenweidegebied. De provincie is regievoerder op dit onderwerp en zet daarom de subsidie door vanuit het Rijk naar het waterschap.

Gezamenlijke ambitie
De provincie Utrecht en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden willen met dit soort initiatieven invullingen geven aan hun ambitie om de bodemdaling in 2030 te remmen met 50%. Daarom maakt dit onderwerp ook deel uit van het coalitieakkoord. Samen met de waterschappen en boeren wordt eraan gewerkt om de bodemdaling sterker terug te dringen.

Klimaatslim boeren
De belangrijkste inzet van ‘Klimaatslim boeren’ is het voorkomen dat de grondwaterstand op veenpercelen in de zomer uitzakt. Via bijvoorbeeld onderwaterdrainage wordt water uit de sloot in de bodem geïnfiltreerd, waardoor veenoxidatie (en daarmee de CO2-uitstoot en de bodemdaling) vermindert met 30-70%. Het voordeel voor de boeren is dat er op deze manier minder droogteschade optreedt. Daarnaast verlaagt onderwaterdrainage de grondwaterstand onder natte omstandigheden in het voor-en najaar, wat zorgt voor meer draagkracht op de percelen. Daarnaast is binnen ‘klimaatslim boeren ook aandacht voor biodiversiteitsmaatregelen. Een deel van de subsidie zal ook besteed worden aan onderzoek naar de relatie tussen bodemdaling en CO2-reductie.

Waterschap en agrariërs
Het initiatief ‘Klimaatslim boeren op veen’ is genomen door de agrarische collectieven Rijn Vecht Venen en Rijn Gouwe Wiericke samen met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Zij maken samen plannen om polder voor polder met maatregelen de bodemdaling te remmen en de biodiversiteit te vergroten. Ook andere collectieven en waterschappen zijn uitgenodigd om te participeren in het project.

Meer actuele informatie van de provincie Utrecht is te vinden via deze link.

Klimaat Slim Boeren op Veen uitzending bij RTV Utrecht van 1 juli 2019

Tijdens de 14de uitzending van de “Keuken van Utrecht” heeft Henk Jan Soede een interview afgegeven bij de aanleg van OWD op de percelen van de familie Janmaat in Kamerik. Hieronder staat het deel van het programma wat alleen over dit project gaat. Met dank aan Bernd Kruyt (DutchUncle.tv).

Klimaat Slimme boer is op 1 juli te zien bij RTV Utrecht

Kamerik – Afgelopen maandag 17 juni zijn er opnames gemaakt bij de familie Janmaat te Kamerik voor aflevering 14 van het programma de Keuken van Utrecht.

Er wordt aandacht besteed aan het aanleggen van onderwater drainage (OWD) om de grondwaterspiegel onder het weiland zowel in de zomer als in de winter optimaal te houden en op die manier inklinking van veen tegen te gaan. Zonder de optimale sturing van het grondwaterpeil door zowel drainage als infiltratie kan de bodem tot 1 cm per jaar dalen waarbij tot 20 ton CO2 per ha/jaar kan vrijkomen. OWD is een van de speerpunten in het initiatief Klimaat Slim Boeren op Veen (KSBoV). Bij dit initiatief worden behalve deze CO2 remmende maatregel ook aandacht besteed aan bijvoorbeeld de aanplant van natte teelten zoals de lisdodde.

KSBoV is een samenwerking tussen twee Agrarische Collectieven (Rijn, Vecht en Venen & Rijn, Gouwe en Wiericke  en het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden. De aanleiding voor het interview was op aangeven van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) wat een initiatief is van LTO Nederland aangestuurd door de Rijksoverheid.

In het programma op RTV Utrecht legt Henk Jan Soede, lid van de Stuurgroep KSBoV uit hoe OWD werkt en wat de positieve effecten zijn voor klimaat, milieu en het boerenland. De uitvoerende partij, Barth Drainage, komt ook nog even aan het woord en is het aanleggen van de drainagebuizen goed te zien.

Het programma wordt op 1 juli vanaf 12.20 uur elk uur uitgezonden op RTV Utrecht uitgezonden en kan teruggekeken worden via Keuken van Utrecht.

Foto: W.Asyee

Intentieovereenkomst Bodegraven Noord ondertekend

Giezeman, van Niekerk, de Jong en Smits

Klimaatslim boeren in Bodegraven Noord Meijepolder-laag
In de Meijepolder Laag slaan twaalf grondeigenaren de handen ineen om de veenweidepolder klimaatbestendig te maken. De onderwaterdrainage (bijna 300 hectare) helpt om de bodemdaling te remmen. Nieuwe natuurvriendelijke oevers zorgen voor meer biodiversiteit en de sloop van oude landhoofden en bruggen bevordert de aan- en afvoer van water, waardoor wateroverlast vermindert. De plannen zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst en een intentieovereenkomst die maandag 13 mei 2019 zijn ondertekend. De ondertekening vond plaats op de Hollandse Boerderij in de Meije, tevens één van de deelnemers aan dit project.

Intentie- en samenwerkingsovereenkomst
De intentieovereenkomst is ondertekend door de stichting Rijn en Gouwe Wiericke, de gemeente Bodegraven-Reeuwijk en Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden. De insteek is om gezamenlijk maatregelen te nemen die de bodemdaling remmen, de (ecologische) waterkwaliteit verbeteren, de uitstoot van broeikasgassen beperken en de wateroverlast verminderen. De deelnemende grondeigenaren hebben hiervoor een samenwerkingsovereenkomst ondertekend. Het collectief Rijn & Gouwe Wiericke heeft het polderproces begeleid om tot dit resultaat te komen. De stichting vraagt voor de klimaat-slimme boeren subsidie aan bij de EU en de provincie Zuid-Holland om de maatregelen te financieren.

Tegengaan bodemdaling en CO2-uitstoot
De Meijepolder Laag kampt, net als andere veenweidegebieden in West-Nederland, met bodemdaling. In deze polder bedraagt deze 5 tot 7 mm per jaar. Veen dat uitdroogt oxideert en daalt. Hierdoor kunnen nutriënten uitspoelen richting het oppervlaktewater. Door de aanleg van onderwaterdrainage wordt in droge tijden water in de bodem geïnfiltreerd, waardoor het huidige tempo van bodemdaling met 30% tot 50% wordt geremd. Bijkomend voordeel is dat de uitstoot van CO2 daalt en de waterkwaliteit verbetert, omdat er minder nutriënten uitspoelen naar de sloot.

Versterken biodiversiteit met natuurvriendelijke oevers
Nieuwe natuurvriendelijke oevers in de polder verbeteren de ecologie van het watersysteem, zorgen voor extra ‘natuur-habitat’ en verbeteren de kwaliteit van de natuur. Dat is belangrijk voor de naastgelegen natuurgebieden Nieuwkoopse plassen en De Haeck, die onderdeel zijn van het NatuurNetwerkNederland (NNN). Binnen dit project wordt vier km natuurvriendelijke oevers aangelegd.

Verwijderen bruggen in Dwarswetering verminderen wateroverlast
Circa 11 bruggen en landhoofden in de Dwarswetering zorgen voor een vernauwing van de wetering en opstuwing van het water. Bij pittige buien zorgen al deze vernauwingen voor wateroverlast in de polder. Door ze te verwijderen, verbetert de aan- en afvoer van water en kunnen we problemen met wateroverlast voorkomen.

Belangrijke stap naar verduurzaming
Quote collectief: ‘Vanaf het besluit om polderbreed percelen te voorzien van drainage om zo de bodemdaling te remmen is er volop energie gestoken in deze aanvraag, en dat slechts binnen enkele weken. Fijn dat vanuit diverse hoeken constructief werd meegedacht. Het mooie van deze aanvraag is dat hiermee verbindingen worden gelegd met diverse opgaven in het gebied. Via het collectief Rijn & Gouwe Wiericke wordt aanvullend aan deze opgaven agrarisch natuurbeheer afgesloten met de grondeigenaren’.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met M. Vergeer van het Collectief Rijn & Gouwe Wiericke, e-mail info@rijnengouwewiericke.nl