AGV legt basismeetnet aan voor grondwaterstand in de veenweiden

Wij gaan de grondwaterstand meten in strijd tegen bodemdaling; ‘Wij leveren daarmee een bijdrage aan remmen bodemdaling, maar het aanpakken is een gedeelde verantwoordelijkheid. Daarom werken we nauw samen met andere partners,’ zegt Arjan van Rijn.

Waterschap Amstel, Gooi en Vecht start een onderzoek naar de grondwaterstanden in veenweiden. Dit onderzoek is onderdeel van de strategie om bodemdaling in het veenweidegebied tegen te gaan. Bodemdaling zorgt namelijk voor problemen voor bewoners, gebruikers en overheden. Het zorgt voor schade aan gebouwen, wegen en landbouwgrond. Daarnaast wordt het steeds duurder om het water in het gebied op peil te houden. En de kwaliteit van het water gaat erdoor achteruit. Ook komen nog eens grote hoeveelheden CO2 vrij als veengrond daalt.

Om bodemdaling tegen te gaan is veel onderzoek nodig. Dit doen we samen met provincies, gemeenten en de eigenaren of gebruikers van de grond. We weten inmiddels dat juist de grondwaterstand belangrijk is bij bodemdaling. Maar we hebben nog geen goed beeld van de ondiepe grondwaterstanden. Het bestaande grondwatermodel  is niet voldoende om veenafbraak en broeikasgasuitstoot goed te meten. Daarom zetten we een basismeetnet op om dit beter in beeld te krijgen.

Lees het hele bericht deze link.

Een informatief filmpje met Arjan van Rijn en Gijs van Eck is te zien via deze link.

Pilot Meije laag: excursie naar Spengen op 24 september 2020

Om toch eens in de praktijk te kijken hoe allerlei druksystemen werken, toog een groep van ca. 12 boeren uit Bodegraven e.o. richting Spengen. In Spengen worden verschillende systemen getest. Op het eerste adres was een systeem te zien op netstroom,  op het tweede adres op zonne-energie en op het derde adres op windenergie. Enthousiast vertelden de boeren uit Spengen over hun systeem, vaak ook deels door henzelf uitgedacht en vooral vaak door hen geoptimaliseerd.

Zo werd een gevoelig vlottertje toch vervangen door een iets minder nauwkeurig exemplaar, waardoor dit systeem minder storingsgevoelig werd. Een digitale presentatie van deze systemen kan via deze link worden ingezien.

Op alle locaties zijn meetpunten aanwezig. Door verschillende metingen bij elkaar te voegen wordt inzichtelijker wat de effecten zijn van waterinfiltratiesystemen. Zo blijft Spengen een mooi leerproces voor andere initiatieven, want nog niet alle resultaat van metingen is al te verklaren. Het is nu aan de groep boeren uit Bodegraven e.o. om te bekijken welk systeem/of combinatie van systemen mogelijk op hun bedrijf zou gaan passen.

Tien boeren bij Kockengen gestart met aanleg waterinfiltratie om bodemdaling te remmen

In de polders Kortrijk en Portengen bij Kockengen is op 18 mei 2020 gestart met de aanleg van een waterinfiltratiesysteem in de bodem. Tien boeren in deze polders leggen samen waterinfiltratiebuizen aan in 230 hectare grasland. Doel hiervan is de bodemdaling van het veen te remmen en daarbij ook de CO2-uitstoot te verminderen. De machine van Heerschap Drainage is voorspoedig aan de slag gegaan. Naar aanleiding van de vermelding in de lokale pers en in het AD is er een filmploeg van RTV Utrecht op bezoek geweest bij Ron Mulder. Verslag van dit bezoek en het interview kunt u lezen via deze link. Hieronder staat het volledige persbericht zoals uitgevaardigd door HDSR.

We willen niet dat deze polder nog verder zakt:

De aanleg is op 18 mei 2020 gestart op het land van melkveehouder Anthony Rietveld. “De polder waar wij in wonen, ligt al lager dan de omgeving”, aldus Rietveld. “Als we niets doen, bestaat het risico dat onze polder steeds moeilijker het water uit de hogere delen van Kockengen en Haarzuilens kan verwerken. Heftige regenbuien die steeds vaker voorkomen, versterken dit nog eens. In onze polder staat het gemaal dat het water van een groot gebied uitpompt. De kans op wateroverlast neemt alleen maar toe als we blijven zakken. We doen dit project om het weiland, waar onze koeien op grazen, minder te laten zakken”.

Samen bodemdaling remmen:

De boeren en verschillende instanties werken hier samen aan het remmen van de bodemdaling. De agrarische gebiedscoöperatie Rijn Vecht & Venen heeft de boeren geholpen met de Europese subsidieaanvraag en zorgt voor de gezamenlijke aanleg.
Het waterschap brengt kennis van lopende pilots in, meet aan de verwachte effecten en maakt de waterpeilen passend. De provincie Utrecht verstrekt subsidie voor het gezamenlijke proces en de metingen. De gemeente Stichtse Vecht is bezig met het ophogen van de wegen, de riolering en het openbaar groen in het dorp Kockengen. Ze is heel blij met dit project, omdat het een duurzaam effect heeft op de grootschalige werkzaamheden die zij uitvoert.

Ondergrondse slootjes en buizen van aardappelzetmeel:

Als het veen in de polders uitdroogt, verteert de grond die bestaat uit plantenresten. Daardoor zakt de bodem en bij het verteren komt CO2 vrij. De waterinfiltratiebuizen die in verbinding staan met het slootwater, houden de veenbodem in droge perioden vochtig en remmen deze processen. Eigenlijk worden er met de buizen ondergrondse slootjes in het land gemaakt. In deze polders passen we voor het eerst biodrains toe in een deel van de percelen. Deze zijn gemaakt van aardappelzetmeel in plaats van kunststof.

Metingen bodemdaling:

Een aantal grondeigenaren die nog geen waterinfiltratiesysteem aanlegt, stelt hun percelen beschikbaar om ook metingen te doen aan de bodemhoogte. Het effect op het remmen van de bodemdaling met en zonder infiltratiebuizen kan dan goed vergeleken worden. Voor de investering in waterinfiltratiebuizen is Europese subsidie verstrekt. Het gehele project inclusief metingen, is onderdeel van Kockengen Waterproof.

MID-TERM REVIEW Klimaatslim Boeren op Veen

Het project KsBoV loopt nu bijna 2 jaar. Maar…Hoe ver staat het project? Welke doelen zijn gehaald? Waar lopen we tegenaan en welke lessen kunnen we nu al leren? Hoe kunnen we het project verder brengen? Maar ook …Zitten de juiste mensen aan tafel?

De mid-term-review is inmiddels afgerond en op 11 maart 2020 zijn de resultaten en aanbevelingen besproken met de stuurgroep en het kernteam. Provincie Utrecht en provincie Zuid Holland – die de regie hebben op de klimaatdoelen – waren ook bij dit gesprek. Gewoon omdat KsBoV de “geleerde lessen” graag wil doorgeven en gebruiken voor een eventuele opschaling.
Samen – met de provincies – kunnen we het project verder brengen!

Klik hier voor het verslag van de bijeenkomst.

Klik hier voor het evaluatierapport

9 aanbevelingen wil KSBoV verder uitwerken (in willekeurige volgorde):

  • Leer van de huidige projecten;
  • Verbind de verschillende opgaven;
  • Energie uit het gebied is de basis!! Hoe gaan we deze energie benutten, vasthouden en opwekken?;
  • Actief kennisdelen en bewustwording stimuleren, met als doel een olievlekwerking;
  • Kennisontwikkeling Welk effect hebben maatregelen op waterbeheer?;
  • Netwerk: benut de kennis van KSBoV voor opschaling. Word samen sterk! (Regiodeal, IBP, congressen, VIC. etc.);
  • Werk als 1 overheid! Werk (strategisch) samen – Creëer breed draagvlak – Benut elkaars kwaliteiten;
  • Help de collectieven om verder te professionaliseren;
  • Regel een structurele oplossing rondom financiering ((middel)lange termijn)
    “Provincie Utrecht wil leren van de ervaringen van KSBoV en zich inzetten om het algemeen beschikbaar komen van de klimaatgelden in gebiedsprocessen– bedoeld voor verdere uitrol (zowel proces als maatregelen) – te vereenvoudigen”.

STOWA: Startoverleg broeikasmetingen Vlist

Op maandag 25 november kwamen er zo’n 15 wetenschappers langs op het melkveebedrijf van Arjan van Diemen. Doel is om hier de komende vier jaar de effecten van onderwaterdrainage op de broeikasgasemissies uit veen te meten. De wetenschappers van verschillende Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstituten kwamen bijeen om afspraken te maken over de start van dit onderzoek en met elkaar af te stemmen waar welke apparatuur komt te staan.

STOWA, het kenniscentrum van de Nederlandse waterschappen, is namens de overheid opdrachtgever voor het opzetten en uitvoeren van het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden. Doel is het in kaart brengen van de effecten van maatregelen, waaronder onderwaterdrainage en lisdodde-teelt, op die broeikasgasemissies en op bodemdaling. De effecten van onderwaterdrainage zullen op vijf locaties in Nederland worden gemeten: Aldeboarn (Friesland), Assendelft (Noord-Holland), Rouveen (Overijssel), Zegveld (Utrecht) en langs de Vlist (Zuid-Holland). Door het kiezen van deze locaties is er spreiding van verschillende veentypes en klei-dek diktes. Dit draagt bij aan het verbeteren van de voorspellingen van de emissies onder verschillende omstandigheden en bij verschillende maatregelen.

Deelnemers bodemdaling remmende projecten wisselen ervaringen uit

Zes deelnemende polders, bron: HDSR

Op 3 oktober 2019 organiseerde Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden een informele bijeenkomst voor alle deelnemers aan projecten die de bodemdaling remmen in Kamerik. Het doel was om elkaar te ontmoeten en ervaringen te delen tijdens een barbecue. Ook konden de aanwezigen uit de zes deelnemende polders meer leren van elkaar tijdens drie kennissessies.
Hoogheemraad Bert de Groot van het waterschap sprak zijn waardering uit voor het enthousiasme en de daadkracht waarmee de deelnemers aan de slag zijn gegaan om de bodemdaling in het veenweidegebied te remmen. Tijdens zijn welkomstwoord lichtte hij kort de verschillende stadia van de zes polderprojecten toe. Aanvullend maakte een deelnemer uit de betreffende polder kort een statement.
Er waren zo’n 70 mensen aanwezig, niet alleen boeren die deelnemen aan de diverse projecten, maar ook projectadviseurs.

Boeren bevragen boeren

De ervaring en de kennis die tot nu toe is opgedaan in de projecten verschilt per polder en is uniek. Tijdens de drie kennissessies over de polders Spengen en Lange Weide konden de aanwezigen hier dieper op ingaan. Dat gebeurde aan de hand van het gezamenlijke verhaal van een waterschapper en een of meerdere deelnemer(s). Zo was er ruim de tijd voor de deelnemers om hun ervaringen en kennis te delen, van elkaar te leren en elkaar te inspireren. De presentaties zijn te vinden via onderstaande links:

Ervaringen tot nu toe

bron: HDSR

Polder Spengen heeft inmiddels drie jaar ervaring met drukdrainage. In Lange Weide is 85% van de onderwaterdrainage aangelegd. In de Meijepolder Laag, Portengen en Kortrijk en een aantal polders bij de Vlist zijn ook plannen gemaakt om polderbreed aan de bodemdaling te remmen. Ook zijn er mensen aan de slag gegaan via de Subsidieregeling Regionaal Partnerschap voor water en bodem en de regeling van de provincie Utrecht (Zegveld).

Drukdrainage op zonne-energie in Spengen

HDSR bericht over nieuwe innovatie bij de bedrijvenproef in Spengen.

Bron: HDSR

Onlangs is er weer een mijlpaal bereikt bij de bedrijvenproef Sturen met grondwater in Spengen. Agrariër Klaas Hoogendoorn is de laatste deelnemer van de proef die zijn onderwaterdrainage heeft uitgebreid met drukdrainage. Bijzonder is dat zijn systemen draaien op zonne-energie. Het was een hele zoektocht om dit innovatieve systeem op zonne-energie ook echt in de praktijk te brengen.

Werking drukdrainage

Vanaf 2018 draaien in Spengen al elf drukdrainages op netstroom, één drukdrainage op windenergie en nu nog eens twee op zonne-energie. Met drukdrainage wordt actief water in of uit een ton gepompt. Op deze ton is de onderwaterdrainage aangesloten. Dat is een stelsel van ondergrondse buizen in het land waar water in zit. Door met de waterhoogte in de ton te variëren loopt het water in droge perioden vanuit de ton via de buizen de bodem in en in natte perioden omgekeerd. Op deze manier wordt de veenbodem, die te vergelijken is met een spons, vochtig gehouden om de bodemdaling te remmen.

Enthousiaste agrariër

Hoogendoorn: ”Ik ben begonnen met onderwaterdrainage. Dan staan de buizen rechtstreeks in verbinding met de sloot. Dit werkt al boven mijn verwachting. De veenbodem van mijn land blijft nu vochtig. Met de uitbreiding naar een drukdrainagesysteem hoop ik nog gerichter de grondwaterstand te kunnen sturen. De zonnepanelen zijn zelfs gekoppeld aan een accu. Dat is geen overbodige luxe: na de extreem droge zomer van 2018 bleek uit de meetgegevens van het waterschap dat de pompen zelfs ’s nachts moesten draaien. Op één perceel met onderwaterdrainage werk ik voorlopig nog niet met drukdrainage. Zo kunnen we straks mooi de effecten van onderwaterdrainage én drukdrainage vergelijken”.

Boeren en waterschap innoveren samen

‘In deze proef werken zeven boeren en het waterschap al een paar jaar nauw samen. “Ook nu hebben we samen naar een geschikt zonnesysteem gezocht”, aldus projectleider Annette van Schie van het waterschap. Hoogendoorn bevestigt dat: ”Voor mij is het belangrijk dat het werkbaar moet zijn. Ik hoef nu maar één knopje om te draaien en het systeem pompt in droge periode water uit de sloot in de ton. In natte perioden zet ik de knop om, zodat het water uit de ton in de sloot wordt gepompt. Een goede timing is wel van belang. Dat ga ik ervaren, want dat hoort bij een innovatieve proef”, aldus Hoogendoorn.

Meer informatie over de bedrijvenproef in Spengen is te vinden via deze link.

In het Innovatie Programma Veen (IPV) wordt ook gewerkt met drukdrainage op de percelen van Elmer Kramer in Assendelft. Het laatste nieuws over deze pilot is te lezen via deze link.

In totaal zijn er zes pilots in Nederland gestart om de impact van drukdrainage te kunnen meten.

Marickenland: Explosieve groei van weidevogels in lisdoddeveld

De provincie Utrecht bericht over het succes verhaal van het lisdodde experiment bij Vinkeveen in Nature Today op 31 augustus 2019.

De provincie Utrecht experimenteert in Marickenland bij Vinkeveen (gemeente de Ronde Venen) sinds half juli met lisdodde. Op een gebied van zes hectare wordt onderzocht hoe deze ‘rietsigaar’ in dit veengebied het best groeit. In de zompige delen die half of net niet onder water staan, groeit de lisdodde goed. Verrassend is de explosieve groei van het aantal weidevogels in dit gebied.

Ecoloog Coen Knotters gaat in opdracht van de provincie regelmatig een kijkje nemen bij de lisdoddepilot om de ecologische waarden van het gebied in de gaten te houden. “Nadat de lisdodden zijn geplant in wat eens vochtige landbouwgrond was, is het waterpeil verhoogd. Dat doen we omdat het gras in dat gebied dan afsterft en de lisdodde zo een kans krijgt om te groeien. De lisdodde houdt namelijk juist van natte voeten. Zo’n verandering in de waterhuishouding doet natuurlijk altijd iets met de natuur in het gebied, maar het is verbazingwekkend hoe hier in zo’n korte tijd een stukje nieuwe natuur zich ontwikkelt. In een maand tijd zijn een paar percelen eentonig weidegebied veranderd in een eldorado voor steltlopers. En ik heb er zeker 250 watersnippen gezien, bokjes (een kleine variant van de watersnip met een voorkeur voor drassige graslanden), tureluurs, grutto’s, witgatjes, groenpootruiters en nu ook een zwarte ruiter. Deze telling geeft goede hoop voor de toekomst!”

Experiment uitgebreid

Wanneer de pilot van zes hectare slaagt, wordt een grotere proef gestart op vijftig hectare in Marickenland. Er wordt juist met lisdodde geëxperimenteerd omdat deze plant kan helpen om bodemdaling terug te dringen. De plant groeit deels onder water. Er komt dan geen zuurstof bij het veen in de bodem, waardoor die minder zal inklinken. Daarnaast onttrekt lisdodde (kunstmatige) voedingsstoffen uit de bodem die de balans in de bodem verstoren, draagt het gewas bij aan een betere waterkwaliteit en kan de teelt van lisdodde mogelijk een extra inkomstenbron bieden voor de agrariërs in dit gebied.

Natuurontwikkeling in Marickenland

De proef met lisdodde is onderdeel van een groot natuurontwikkelingsproject. In Marickenland wordt de komende jaren weidegrond omgevormd tot rietland, nat grasland en bloemrijk grasland. Het gebied sluit aan op de aangrenzende natuurgebieden in het Natuurnetwerk Nederland. Het wordt een belangrijke schakel voor vele planten- en diersoorten die het goed doen in natte natuur.

Meer informatie over de natuurontwikkeling in Marickenland en een blog over de lisdoddepilot is te vinden via deze link.

Foto’s: Rik Kruit, Saxifraga; Coen Knotters

Persbericht: 1,6 miljoen euro beschikbaar voor Klimaatslim Boeren op Veen

Midden juli 2019 verscheen op de website van de provincie Utrecht onderstaand bericht:

Voor het project ‘Klimaatslim boeren op veen’ stelt provincie Utrecht 1,6 miljoen euro beschikbaar. Door bodemdaling, de klimaatopgave en verstedelijking staat het veenweidegebied onder druk. Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden heeft samen met agrariërs plannen gemaakt om de bodemdaling te remmen en C02 uitstoot verminderen. Met de 1,6 miljoen euro, afkomstig uit de Klimaatgelden van het Rijk, kunnen agrariërs en waterschap aan de slag met de aanleg van onderwaterdrainage en het toepassen van andere innovaties zoals natte teelten.

De provincie Utrecht is rijk aan prachtige veengronden, maar deze stoten broeikasgassen uit. De waterstand wordt vaak laag gehouden om de grond beter te kunnen bewerken. De lage grondwaterstand zorgt ervoor dat het veen niet meer onder water staat, oxideert en daarmee CO2 uitstoot en de bodem daalt. Dit is een proces dat al eeuwenlang aan de gang is. Vanwege de klimaatverandering en de stijgende kosten door de bodemdaling moet dit proces van uitstoot en bodemdaling geremd worden. Dit heeft ook consequenties voor het landschap zoals wij dit nu kennen. Dit probleem staat hoog op de agenda van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen. In het Klimaatakkoord wordt daarom geld vrijgemaakt voor het veenweidegebied. De provincie is regievoerder op dit onderwerp en zet daarom de subsidie door vanuit het Rijk naar het waterschap.

Gezamenlijke ambitie
De provincie Utrecht en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden willen met dit soort initiatieven invullingen geven aan hun ambitie om de bodemdaling in 2030 te remmen met 50%. Daarom maakt dit onderwerp ook deel uit van het coalitieakkoord. Samen met de waterschappen en boeren wordt eraan gewerkt om de bodemdaling sterker terug te dringen.

Klimaatslim boeren
De belangrijkste inzet van ‘Klimaatslim boeren’ is het voorkomen dat de grondwaterstand op veenpercelen in de zomer uitzakt. Via bijvoorbeeld onderwaterdrainage wordt water uit de sloot in de bodem geïnfiltreerd, waardoor veenoxidatie (en daarmee de CO2-uitstoot en de bodemdaling) vermindert met 30-70%. Het voordeel voor de boeren is dat er op deze manier minder droogteschade optreedt. Daarnaast verlaagt onderwaterdrainage de grondwaterstand onder natte omstandigheden in het voor-en najaar, wat zorgt voor meer draagkracht op de percelen. Daarnaast is binnen ‘klimaatslim boeren ook aandacht voor biodiversiteitsmaatregelen. Een deel van de subsidie zal ook besteed worden aan onderzoek naar de relatie tussen bodemdaling en CO2-reductie.

Waterschap en agrariërs
Het initiatief ‘Klimaatslim boeren op veen’ is genomen door de agrarische collectieven Rijn Vecht Venen en Rijn Gouwe Wiericke samen met het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Zij maken samen plannen om polder voor polder met maatregelen de bodemdaling te remmen en de biodiversiteit te vergroten. Ook andere collectieven en waterschappen zijn uitgenodigd om te participeren in het project.

Meer actuele informatie van de provincie Utrecht is te vinden via deze link.

Klimaat Slim Boeren op Veen uitzending bij RTV Utrecht van 1 juli 2019

Tijdens de 14de uitzending van de “Keuken van Utrecht” heeft Henk Jan Soede een interview afgegeven bij de aanleg van OWD op de percelen van de familie Janmaat in Kamerik. Hieronder staat het deel van het programma wat alleen over dit project gaat. Met dank aan Bernd Kruyt (DutchUncle.tv).